Coğrafi işaret, bir ürünün özelliklerini doğduğu yerden aldığını belgeleyen resmî bir korumadır. Türkiye’de bu tescilleri Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) yapar. Sivas’ın 2026 itibarıyla 22 tescilli coğrafi işaretli ürünü vardır ve bunların büyük bölümü yemek ve gıda ürünleridir. Aşağıdaki liste, TÜRKPATENT veri tabanındaki Sivas kayıtlarından derlenmiştir.
Menşe adı ile mahreç işareti arasındaki fark
Menşe adı, üretiminin, işlenmesinin ve diğer tüm işlemlerinin belirlenen coğrafi sınırlar içinde yapıldığı ürünlere verilir. Mahreç işareti ise üretim, işleme ve diğer işlemlerden en az birinin o bölgede yapıldığı ve ün ya da özelliğiyle o bölgeyle özdeşleşen ürünler içindir. Sivas köftesi bir mahreç işaretidir.
Sivas’ın coğrafi işaretli yemek ve gıda ürünleri
| Tescil No | Ürün | Türü | Tescil yılı | Tescil ettiren |
|---|---|---|---|---|
| 47 | Kangal Koyunu | Menşe adı | 2003 | Kangal Kaymakamlığı |
| 140 | Sivas Köftesi | Mahreç işareti | 2011 | Sivas Ticaret ve Sanayi Odası |
| 241 | Gemerek Gilaburusu | Menşe adı | 2017 | Gemerek Kaymakamlığı |
| 402 | Sivas Katmeri | Mahreç işareti | 2018 | Sivas Ticaret ve Sanayi Odası |
| 492 | Sivas Pezik Turşusu / Pezik Dal Turşusu | Mahreç işareti | 2020 | Sivas Ticaret ve Sanayi Odası |
| 502 | Ulaş Etli Pidesi | Mahreç işareti | 2020 | Ulaş Kaymakamlığı |
| 503 | Ulaş Yaprak Döneri | Mahreç işareti | 2020 | Ulaş Kaymakamlığı |
| 564 | Divriği Pilavı / Alatlı Pilavı | Mahreç işareti | 2020 | Divriği Kaymakamlığı |
| 653 | Koyulhisar Domatesi | Menşe adı | 2021 | Koyulhisar Ziraat Odası |
| 906 | Gürün Dut Pekmezi | Menşe adı | 2021 | Gürün Kaymakamlığı |
| 969 | Zara Sac Ekmeği | Mahreç işareti | 2021 | Zara Ziraat Odası |
| 1095 | Zara Balı | Mahreç işareti | 2022 | Zara Ziraat Odası |
| 1129 | Sivas Pastırması | Mahreç işareti | 2022 | Sivas Ticaret Borsası |
| 1147 | Suşehri Kuru Fasulyesi | Mahreç işareti | 2022 | Suşehri Belediyesi |
| 1400 | Tonus Köftesi | Mahreç işareti | 2023 | Altınyayla Belediyesi |
| 1818 | Sivas Kellesi | Mahreç işareti | 2026 | Sivas Ticaret Borsası |
Öne çıkanlar, kısaca
- Sivas köftesi: En az iki yaşındaki dananın kaburga, but ve kürek etiyle koyun but etinden, tuz dışında hiçbir katkı kullanılmadan yapılır; meşe kömürü korunda pişer. Ayrıntılar: Sivas köftesi nedir?
- Sivas katmeri: Tuzlu, dikdörtgen ve yassı; taş fırında pişen, üzerinde parmaklık deseni ve yumurta sarısı bulunan bir hamur işi.
- Sivas pezik turşusu: Pancar (pazı) saplarından yapılan, Sivas’a özgü bir turşu.
- Ulaş etli pidesi: Zeron buğdayı unu ve dana kaburga etiyle, kenarları kıvrılarak taş fırında pişirilir.
- Ulaş yaprak döneri: Dana butundan, sütlü ve baharatlı bir sosla hazırlanan yaprak döner.
- Divriği pilavı: Didiklenmiş et, nohut, kuru üzüm ve pirinçle pişirilip tepsiye ters çevrilerek sunulur.
- Zara sac ekmeği: Odun ateşinde sac üzerinde pişen; sade, patatesli ya da çökelekli ekmek.
- Sivas pastırması: İki yaşını doldurmuş erkek dana etinden, doğal havada kurutulup çemenle kaplanır.
- Tonus köftesi: Bulgur ve yağsız dana kıymasıyla yapılan, içi böbrek yağlı, haşlanarak pişen bir köfte.
- Sivas kellesi: Taş fırında yaklaşık 16 saat pişen, sabah erken saatlerde yenen kelle.
Başvuru aşamasındakiler
- Sivas Hurma Tatlısı: Sivas Belediyesi, başvuru 1 Ekim 2026 (mahreç işareti)
- Sivas Zerun Buğdayı: Sivas Ticaret Borsası, başvuru 11 Haziran 2026 (menşe adı)
Bu ürünlerin tescil süreci devam ettiği için henüz “tescilli” sayılmazlar.
Gıda dışı coğrafi işaretler
Sivas el halısı, Kangal balıklı kaplıcası, Sivas bıçağı, Şarkışla kilimi, Yenihan bebekleri ve Sivas kemik tarağı da Sivas’ın tescilli coğrafi işaretleri arasındadır.
Sıkça karıştırılanlar
Sivas etli ekmeği, Sivas kebabı, madımak, hingel ve peskütan Sivas mutfağının bilinen lezzetleri olsa da coğrafi işaret tescilleri bulunmuyor. “Sivaslı çileği” ise Uşak’ın Sivaslı ilçesine aittir. Bu lezzetleri Sivas mutfağı rehberimizde anlattık.
Güleryüz Restaurant’ta coğrafi işaretli Sivas köftesini yalnızca et ve tuzla, usulüne bağlı kalarak hazırlıyoruz. Menümüze göz atın.
Kaynaklar
- TÜRKPATENT Coğrafi İşaret Veri Tabanı (il: Sivas)
- DHA (2026) – Sivas kellesine tescil belgesi verildi
- Kültür Portalı – Pezik (Dal) Turşusu
- sivas coğrafi işaretli ürünler
- sivas tescilli ürünler
- sivas köftesi tescil
- sivas pastırması
- sivas katmeri
- sivas kellesi
